Rodoslov - porodično stablo
IZDAVAŠTVO: KNJIGA "NAŠI KORIJENI"
               Više...
 
MARKETING
Pokrovitelj portala
 
 
O PREZIMENIMA
 

Naziv prezime (prez-ime) ukazuje na riječ izvedenu preko druge riječi, u ovom slučaju imena u značenju preko imena, odnosno iza imena, što je i jedna vrsta nadimka. Jezikoslovci će reći da je ime važnije od prezimena pa u redoslijedu „ime i prezime“ prezime dolazi na drugo mjesto, pojašnjavajući da prezime u odnosu na ime stoji u istom odnosu kao u sintaksi imenica i njen atribut. To vjerovatno proizilazi i iz hronologije njihovog nastanka; prvo se pojavilo ime a znatno kasnije prezime.

Zapravo, ime je mnogo starija kategorija od prezimena, koje je najčešće nastajalo upravo od imena. Danas svi dobijamo prezime od roditelja samim našim rođenjem. Izraženo obično u samo jednoj riječi, prezime je jedna vrsta historijskog i društvenog čina i prisutno je u životu čovjeka svakodnevno kroz odnos s drugim u tolikoj mjeri da bi bez njega odnosi, naročito administrativni, bili gotovo nemogući.

No, prezime nije, za razliku od imena, uvijek postojalo. Pojavilo se u određenoj fazi društvenog razvoja i to u vrijeme kad se ukazala potreba da se pojedini članovi zajednice, osim imena, razlikuju i po prezimenu. U početku su to bili nadimci ili pridjevci. Kad bi se taj nadimak ili pridjevak uz ime ustalio, postajući iz generacije u generaciju nasljedan, tek tada se moglo govoriti o prezimenu. Ovaj proces je bio uslovljen razvojem društvenih odnosa i prvo se krajem 11. stoljeća pojavio u gradovima sjeverne Italije, koji su se brže razvijali od ostalog dijela Evrope. Odatle se veoma brzo širi u druge dijelove starog kontinenta, a nekoliko stoljeća kasnije i u naše krajeve. Do masovne pojave prezimena u Evropi, pa onda i u Hrvatskoj, dolazi nakon Tridentskog koncila (1545.-1563.) kad su se počele, kao obavezne, voditi matične knjige rođenih, vjenčanih i umrlih.

Najstarija prezimena su, prema historičarima, ona vezana uz neki posjed ili imanje kako bi se znalo čije je to imanje, ko je njegov vlasnik ili da bi se osigurao kontinuitet vlasništva.
Druga prezimena su nastala  iz administratitvnih razloga i njima vlast razlikuje nosioce određenih funkcija, gospodare, svećenike, službenike, itd.
Prva prezimena su nastala obično od imena roditelja, najčešće od oca, zatim po zanimanju, porijeklu, prirodnoj pojavi, mjestu rođenja i slično.
Osnovna podjela prezimena, s obzirom na rečeno, bila bi:

  1. Prezimena koja sadrže krvno srodstvo,
  2. Prezimena prema zanimanjima,
  3. Etnici i etnonimi,
  4. Prezimena prema nekoj upadljivoj osobini i
  5. Ostala prezimena (prezimena zoonimske i fitonimske motivacije, prezimena prema nekoj prirodnoj pojavi i sl).

Prezimena u Bosni i Hercegovini se javljaju veoma kasno. Etnolozi tvrde da nekada nismo imali prezimena, nego smo uz svoje ime  nosili očevo, takozvani patronim (rjeđe majčino) kao bližu odrednicu naše identifikacije: Luka Antin, Meho Husin, Rade Simin i sl. Kasnije su imena očeva trajno pretvarana u prezime: Luka Antić, Meho Husić, Rade Simić. Tako su izvedena prezimena po imenu oca, ali ponekad i po nadimku, a potom su prezimena dobijana po zanimanju nekoga od članova porodice, takozvani ergonimi: (Kovač, Kuhar i sl.), onda po mjestu stanovanja ili rođenja – toponimi (Zeničanin, Sarajlija, Kiseljačanin). Prezimena su dobivana i po imenu životinja (Srna, Zec) i biljaka (Bukva) itd.

Historičari, pak, kažu da su prezimena uvedena u upotrebu najprije u područjima gdje je vladala Mletačka republika, a kasnije i tamo gdje je bila vlast Austro-Ugarske monarhije, sredinom 18. stoljeća, i to evidentiranjem građana „dvoimenom formulom“. U to vrijeme u Osmanskom carstvu uz ime osobe upisivano je ime oca sa naznakom iz kojega je mjesta. S dolaskom Austro-Ugarske na naš prostor počinju se u svakodnevnoj komunikaciji više upotrebljavati imena i prezimena, a s nastankom prve Jugoslavije definitivno se upotreba imena i prezimena regulira zakonski.
 

 
 
Reklame:
 


 
 
Rodoslov - Kako istraivati   Rodoslov - izrada porodicnog stabla   Rodoslov - Zanimljivosti   Izlog knjiga
  Copyright © 2009 Rodoslov.ba, Sva prava zadržana. Powered by 5-th Floor Productions - Disti razvojni studio